Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong quý II/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả ước đạt khoảng 2,18 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu 6 tháng đầu năm lên mức 3,65 tỷ USD. Kết quả này cho thấy nhu cầu tại các thị trường quốc tế vẫn duy trì tích cực, trong khi năng lực sản xuất trong nước tiếp tục được cải thiện.
Nguồn cung rau quả trong nước cơ bản ổn định nhờ diện tích sản xuất được duy trì và mở rộng tại nhiều vùng nguyên liệu trọng điểm. Trong 6 tháng đầu năm, diện tích gieo trồng rau các loại đạt khoảng 697,6 nghìn ha, tăng 1% so với cùng kỳ; diện tích đậu các loại đạt 58,5 nghìn ha, tăng 1,5%.
Các vùng sản xuất lớn như Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và các tỉnh phía Bắc tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu cho cả thị trường nội địa và xuất khẩu.
Tuy nhiên, ngành rau quả vẫn đối mặt với những thách thức khi sản lượng tăng nhanh nhưng năng lực bảo quản, chế biến và logistics chưa theo kịp. Một số mặt hàng trái cây có xu hướng giảm giá trong thời điểm thu hoạch rộ do nguồn cung tăng mạnh.
Trong quý II, giá xoài, sầu riêng giảm so với quý trước do bước vào chính vụ. Cụ thể, giá xoài Cát Hòa Lộc bình quân giảm hơn 20%, trong khi giá sầu riêng Ri6 giảm gần 30%. Dù vậy, tính chung nửa đầu năm, nhiều loại trái cây chủ lực vẫn duy trì mức giá cao hơn cùng kỳ năm trước nhờ nhu cầu xuất khẩu ổn định.
Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhưng yêu cầu ngày càng cao
Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò là thị trường xuất khẩu rau quả quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 2/3 tổng kim ngạch toàn ngành. Việc thị trường này tiếp tục mở rộng cửa cho nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đang tạo ra dư địa tăng trưởng lớn cho doanh nghiệp.
Các nghị định thư xuất khẩu mới đối với một số sản phẩm như chanh leo, ớt, mít, tổ yến cùng việc mở rộng danh mục trái cây được xuất khẩu chính ngạch giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận thị trường tỷ dân.
Tuy nhiên, cách thức nhập khẩu và tiêu dùng tại Trung Quốc đang thay đổi nhanh chóng. Các hệ thống bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng lạnh ngày càng đóng vai trò quan trọng, thay thế dần phương thức giao dịch truyền thống.
Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam về khả năng kiểm soát chất lượng, đóng gói, truy xuất nguồn gốc và đảm bảo thời gian giao hàng.
Theo các chuyên gia, lợi thế về sản lượng và nguồn nguyên liệu không còn đủ để duy trì vị thế cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào xây dựng vùng trồng đạt chuẩn, nâng tỷ lệ chế biến sâu và phát triển thương hiệu riêng.
Thành công của ngành sầu riêng trong những năm gần đây cho thấy tiềm năng lớn của nông sản Việt Nam khi đáp ứng đúng yêu cầu thị trường. Tuy nhiên, mô hình này cần được mở rộng sang các ngành hàng khác thông qua việc hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.
Chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang tạo giá trị gia tăng
Bên cạnh thị trường Trung Quốc, các thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu và Mỹ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội cho rau quả Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là những thị trường có tiêu chuẩn cao về an toàn thực phẩm, môi trường và phát triển bền vững.
Các quy định mới về kiểm dịch, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, bao bì thân thiện môi trường và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng đang trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần.
Theo giới chuyên gia, hướng đi phù hợp trong giai đoạn tới là xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu thay vì chỉ tập trung vào từng đơn hàng riêng lẻ. Trong đó, doanh nghiệp cần chú trọng phát triển vùng nguyên liệu ổn định, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, nâng cấp hệ thống kho lạnh và tăng cường liên kết với nhà phân phối quốc tế.
Ngoài ra, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng được xem là kênh quan trọng giúp nông sản Việt tiếp cận trực tiếp hơn với người tiêu dùng nước ngoài.
Các chuyên gia nhận định, dư địa tăng trưởng của ngành rau quả vẫn còn rất lớn khi nhu cầu tiêu thụ trái cây nhiệt đới trên thế giới tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết thay đổi tư duy, không chỉ bán sản phẩm mà còn cung cấp giải pháp toàn diện về chất lượng, nguồn gốc và trải nghiệm tiêu dùng.
Với kết quả tích cực trong nửa đầu năm 2026, ngành rau quả đang có cơ hội tiến xa hơn trên thị trường quốc tế. Nhưng để duy trì tốc độ tăng trưởng và hướng tới những cột mốc xuất khẩu mới, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và xây dựng vị thế bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nam Sơn (t/h)
