Cấp hỗ trợ tài chính trực tiếp không cần lập hồ sơ riêng
Theo nội dung Nghị định 168/2026, phụ nữ sinh con sẽ được nhà nước cấp một khoản hỗ trợ tài chính với mức chi trả tối thiểu là 2 triệu đồng nếu đáp ứng một trong các tiêu chí cụ thể. Các nhóm đối tượng thụ hưởng bao gồm phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ đang cư trú tại các tỉnh hoặc thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế, và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Quy định cũng nêu rõ, trong trường hợp người mẹ đáp ứng nhiều tiêu chí cùng lúc thì chỉ được nhận một mức hỗ trợ duy nhất, không áp dụng cơ chế cộng dồn.
Điểm nổi bật trong việc thực thi chính sách này là sự tối giản về thủ tục hành chính. Cơ quan quản lý cấp xã sẽ sử dụng dữ liệu từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID để xác thực thông tin. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền quyết định và tiến hành chi trả kinh phí cho người thụ hưởng ngay tại thời điểm đăng ký khai sinh, do đó người dân không cần nộp thêm hồ sơ giấy tờ để xin hỗ trợ.
Nhằm thực hiện mục tiêu khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, quy định mới cho phép lao động nữ khi sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, kéo dài thêm 1 tháng so với mức hiện hành. Đồng thời, lao động nam có vợ sinh con thứ hai theo phương pháp sinh thường cũng được tăng thời gian nghỉ chế độ lên 10 ngày làm việc.
Sự gia tăng về thời gian nghỉ kết hợp với việc điều chỉnh mức lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng từ ngày 1/7 sẽ làm tăng đáng kể tổng số tiền trợ cấp thai sản mà lao động nữ thực nhận. Khoản tiền này được tính bằng mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội 6 tháng liền kề nhân với số tháng nghỉ thai sản, cộng thêm khoản trợ cấp một lần bằng hai tháng lương cơ sở. Ví dụ thực tế đối với một viên chức có hệ số lương 3,33 và mức đóng bảo hiểm xã hội bình quân là 7.792.000 đồng/tháng. Khi áp dụng các quy định mới sau ngày 1/7, viên chức này sẽ nhận được mức trợ cấp thai sản tổng cộng hơn 64 triệu đồng, cao hơn 12,5 triệu đồng so với thời điểm trước đó. Để được giải quyết chế độ nghỉ 7 tháng, người lao động có trách nhiệm kê khai biểu mẫu 14-HSB cùng với hồ sơ thai sản thông thường và gửi cơ quan bảo hiểm xã hội. 
Đài thọ chi phí khám sàng lọc bệnh lý bẩm sinh
Luật Dân số mới bổ sung quy định đài thọ chi phí khám sàng lọc nhằm kiểm soát và nâng cao thể trạng của trẻ em. Đối với phụ nữ mang thai, chính sách hỗ trợ chi trả phí xét nghiệm bốn bệnh lý cơ bản gồm hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh). Trẻ sơ sinh được hỗ trợ sàng lọc năm bệnh lý gồm suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh.
Chính sách hỗ trợ y tế này được thiết kế để triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên kéo dài từ ngày 1/7 đến ngày 31/12, áp dụng giới hạn đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc nhóm hộ nghèo, hộ cận nghèo, người hưởng trợ cấp xã hội, người sinh sống tại thôn đặc biệt khó khăn, xã thuộc vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo. Giai đoạn hai bắt đầu từ ngày 1/1/2027, chế độ đài thọ này sẽ được phổ cập đến toàn bộ phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh trên cả nước. Mức chi trả được thực hiện theo hóa đơn thực tế, với hạn mức tối đa là 900.000 đồng/trường hợp đối với khám sàng lọc trước sinh và 600.000 đồng/trường hợp đối với khám sàng lọc sơ sinh.
T.N (t/h)
