Theo bảng xếp hạng chỉ số sáng tạo do Tổ chức Sở hữu trí tuệ toàn cầu (World Intellectual Property Organization – WIPO) công bố, năm 2012, Việt Nam xếp hạng 76/141 nước. Vậy làm thế nào để thúc đẩy ngành công nghiệp sáng tạo? Phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hữu Thái Hòa, Giám đốc chiến lược Tập đoàn FPT xoay quanh vấn đề  này.

Ông Nguyễn Hữu Thái Hòa, Giám đốc chiễn lược Tập đoàn FPT

Ông đánh giá như thế nào về ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam hiện nay?

Theo tôi, công nghiệp sáng tạo (CNST) và tư duy của các DN Việt đang vừa rối, vừa ở đẳng cấp thấp. Chúng ta cần phải sắp xếp lại những định nghĩa và có chiến lược phù hợp cho CNST.

Nói vậy không có nghĩa là chúng ta bỏ qua tiểu ngạch vì những tiểu ngạch nhỏ, tự phát trong dân thì rất tốt. Chúng ta phải coi lại cách làm về tổng thể, nếu tiếp tục làm như hiện tại thì những cái tốt, nhỏ lẻ trong dân không những không được phát huy mà ngược lại càng ngày càng bị triệt tiêu.

Hiện nay, trên biểu đồ 3 tầng cho sản phẩm và dịch vụ thì tầng của Việt Nam là làm gia công, sản xuất, sau đó mới đến tầng làm ra sản phẩm, dịch vụ phục vụ khách hàng. Đỉnh cao trên cùng là sáng tạo thì chúng ta chưa có được. Vậy nên phải biết xác định lộ trình, một số ngành đã có sản phẩm rồi phải nâng cấp lên, còn chưa có thì nâng lên từng nấc thang.

Nhiều DN đang đầu tư dàn trải, ngành nào cũng muốn làm nhưng không đến nơi đến chốn, trong khi chúng ta đã nghèo, ít vốn, thiếu chiến lược bài bản... nên rất dễ thất bại.

Theo ông, Việt Nam đang gặp khó khăn gì trong phát triển CNST?

Trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, bức tranh sáng tạo thành công chỉ có 5%. Vì vậy, khó khăn khi tham gia vào CNST là phải chấp nhận thua, phải chia ra 70 và 30. 70 vẫn đi truyền thống và vững chắc để cái thua kia không tới mức phá sản DN, nhưng cái thực sự đầu tư 30 cho sáng tạo hay không là câu hỏi lớn.

Hiện nay, Việt Nam đang tồn tại một hiện tượng là chúng ta có thể chi tới 100 triệu đồng cho một buổi ăn tối để lấy được hợp đồng, nhưng lại không thể chi khoản tiền khoảng 20 triệu đồng để đào tạo cho một kỹ sư đi học hay dạy nghề để giải quyết hợp đồng đó. Điều này đồng nghĩa, chúng ta chỉ nói về sáng tạo, nhưng không hoàn toàn thật sự đầu tư vào đó. Chính sách của Nhà nước không cấm đầu tư cho đào tạo. Bài toán phát triển CNST của chúng ta đang cần lời giải xác đáng. Phải khi ngộ ra rất nhiều điều thì mới thay đổi được.

Trong bối cảnh hiện nay, DN Việt cần những gì để có một ngành CNST phát triển đúng hướng?

Sáng tạo cần nhất cho Việt Nam là tư duy phát triển trong nền kinh tế nhiều ngành nghề sẽ đi như thế nào, chọn sản phẩm, dịch vụ nào để đầu tư. Tư duy của người đứng đầu các DN phải thực sự sáng tạo. Đẳng cấp và sự kiên định của mỗi DN cũng là một vấn đề. Nhiều DN đã phải trả giá vì làm những cái không đúng ngạch. Cái chúng ta nên kiên định ở đây là làm những thứ thật sự truyền thống và là sở trường thay vì nhảy qua sở đoản. Bởi, chỉ làm những cái sở trường, mới tạo ra giá trị.

Trong nền kinh tế thị trường, muốn đột phá, muốn cạnh tranh thì phải tìm cái mới và cái mới thì không chính sách nào theo kịp. Nên không còn cách nào khác, DN hãy “tự cứu mình trước khi trời cứu”.

Ông có thể nói rõ hơn về quan điểm DN “tự cứu mình trước khi trời cứu”?

Cái tôi muốn nhấn mạnh là DN hãy dừng than khóc với cơ chế, hãy tự cứu lấy mình bằng những thứ chúng ta đang phí phạm. Tôi cam đoan ở Việt Nam, trong mỗi sản phẩm, dịch vụ làm ra thì chỉ số phí phạm, tốn kém là 30%, rất vô lý. Từ con số này, tôi đặt câu hỏi: Tại cơ chế hay do chính chúng ta tạo ra sự phí phạm đó? Nếu cắt được khoản đó thì ít nhất chúng ta đã có khoản 30% lãi ròng.

CNST không có gì khác biệt là tạo cái mới cho chính mình, không nên nghĩ nó quá ghê gớm, to lớn mà từ những cái nhỏ như cái tăm, cái đinh đều có những giải pháp sáng tạo để tốt hơn.

Đầu tiên, chúng ta phải tự hỏi mình mạnh gì, yếu gì (nhiều DN vẫn không trả lời được câu hỏi này), sau đó đưa ra quan điểm tự cứu mình.

Xin cảm ơn ông!

Hà Thu (Thực hiện)