THCL Trao đổi với phóng viên, PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh, giảng viên Học viện Tài chính chia sẻ: Thực tế, trong những năm qua, năng lực cạnh tranh của Việt Nam theo chiều hướng giảm - “báo động đỏ” đối với nền kinh tế.

Theo báo cáo tại Hội thảo Liên minh tạo thuận lợi hóa thương mại ở Việt Nam, do USAID và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức tại TP. HCM mới đây, môi trường kinh doanh của Việt Nam vẫn nằm trong nhóm các nước có năng lực cạnh tranh thấp nhất khu vực ASEAN. Ông suy nghĩ ra sao về điều này?

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong mấy năm gần đây có xu hướng giảm. Điều này cho thấy cơ chế quản lý của chúng ta có vấn đề. Đồng thời, năng suất lao động cả ở khu vực quốc doanh và tư nhân đều thấp kém. Mặc dù, chúng ta vẫn báo cáo rằng mức thu nhập bình quân đầu người tăng, năng suất lao động cũng tăng song mức tăng hạn chế. Thậm chí, nhiều khi chỉ bằng một phần nhỏ so với các nước thì làm sao đất nước phát triển được? Việt Nam cứ tự hào rằng nền kinh tế tăng trưởng khá, nhưng nếu nhìn vào thực tế mới thấy hết bức tranh toàn cảnh nền kinh tế còn nhiều vấn đề đáng xem xét.

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn tới tình trạng đó?

Cơ chế quản lý về mặt nhà nước, cũng như cơ chế quản lý trong cung cách làm việc của các DN đang bộc lộ những hạn chế. Đây được xem là nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng năng lực cạnh tranh kém và môi trường kinh doanh thiếu lành mạnh.

Liệu chúng ta có thể gọi tên những nguyên nhân này hay tiếp tục đổ lỗi cho cơ chế?

Thủ tục hành chính là điều đáng lo nhất - đòi hỏi cần phải đổi mới và thanh gọn hướng tới việc hỗ trợ đắc lực cho DN. Mỗi khi cần giải quyết vấn đề liên quan tới thủ tục hành chính, DN nào cũng e ngại bởi vừa tốn tiền, vừa tốn thời gian. Bên cạnh đó, hàng loạt chi phí không chính thức đang đè nặng DN. Chậm đổi mới, chậm thích ứng là căn bệnh của cả nền kinh tế. Phải chăng, DN chịu tác động quá lớn từ những “chi phí không chính thức”?

Các DN đều kêu chi phí “gầm bàn” nhiều quá khiến mất niềm tin. Thậm chí, còn có thông tin nếu không có “chi phí bôi trơn” thì công việc khó có thể suôn sẻ.

Nhưng chúng ta đã tiến hành hàng loạt giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng trên?

Mặc dù, hàng loạt giải pháp được đưa ra và tiến hành thực hiện, nhưng chúng ta chưa đạt được những hiệu quả nhất định. Song nếu kiên quyết làm và làm nghiêm túc thì hiệu quả cũng sẽ khác. Nếu làm triệt để các vấn đề tồn tại thì tất yếu nền kinh tế sẽ phát triển năng động, nâng cao năng suất lao động.

Khi Việt Nam gia nhập hàng loạt hiệp định thương mại tự do mà năng lực cạnh tranh yếu kém - sẽ trở thành trở ngại cho sự phát triển?

Ngay từ bây giờ, cần phải thay đổi cách làm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi gia nhập cộng đồng kinh tế thì hàng rào thuế quan và phi thuế quan từng bước được dỡ bỏ. Rõ ràng, nếu chúng ta không tự vận động để thay đổi thì sẽ dễ “chìm ở biển lớn”. Ngay như với các nước trong khu vực mà chúng ta còn chưa thể cạnh tranh được thì làm sao có thể “bơi” ra biển lớn và có thể trụ được ở các môi trường cạnh tranh đó?

Nghĩa là cơ hội nhiều và thách thức cũng không hề nhỏ, thưa ông?

Việt Nam có rất nhiều thuận lợi khi gia nhập các FTA. Nhưng không có nghĩa là chúng ra cứ ngồi yên để chờ cơ hội đến. Thời gian không còn nhiều nữa nên đòi hỏi DN và nhà quản lý đều phải tự thay đổi mình, tận dụng những thuận lợi mà các hiệp định đem lại để biến chúng thành động lực phát triển.

Chẳng hay, do các cấp quản lý và DN “lười” vận động nên không thể phát triển?

Tôi nghĩ, các nhà quản lý nên chịu trách nhiệm dẫn tới tình trạng này. Năng lực cạnh tranh chịu tác động nhiều từ cơ chế quản lý và cung cách vận hành bộ máy, vì thế, cần có những thay đổi sao cho phù hợp nhất. Tốc độc tăng trưởng của Việt Nam luôn đạt con số ấn tượng nên ngay từ bây giờ, cần phải đưa năng lực cạnh tranh ngang bằng với sự phát triển chung nhất.

Theo ông thì đâu sẽ là giải pháp tối ưu nhất?

Các nhà quản lý và DN cần phải chung tay vào cuộc để tự vận động, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Những vấn đề liên quan tới thủ tục hành chính, cần được quy hoạch với tầm nhìn xa hơn, liên kết được giữa các vùng, miền, các khu vực - sẽ tạo nên một môi trường cạnh tranh lành mạnh với những hàng hóa đạt chuẩn chất lượng.

Trân trọng cảm ơn ông!

Quang Nam (Thực hiện)